Önleyici Denetim

Önleyici denetim, yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğinin zarar doğmadan önce tespit edilmesidir.

İş hukuku on üç kanun ve elliden fazla yönetmelik, sosyal güvenlik hukuku beş kanun ve elliden fazla yönetmelik, iş sağlığı ve güvenliği hukuku beş kanun ve yetmişten fazla yönetmelik ile binlerce yargı kararının şekillendirdiği alanlardır. Bu genişlik, işyerlerinde uygulama farklılıklarına ve yoruma açık noktalara yol açmaktadır. Bir işçinin dava açması, şikâyette bulunması ya da rutin bir denetim; idari para cezası, daha önce yararlanılan teşviklerin geri alınması veya ceza yargılaması gibi sonuçlar doğurabilmektedir.

Denetim kapsamında mevcut uygulamalar mevzuata uygunluk yönünden incelenmekte, uyumsuzluklar ve bunların olası sonuçları raporlanmakta, uygunluğun sağlanması için izlenebilecek adımlar aktarılmaktadır.

İş hukuku uygunluk denetimi#

1. Çalışanların statüsü ve tabi oldukları çalışma mevzuatı
2. Üçüncü kişilere yaptırılan işler: asıl işveren – alt işveren ilişkisi, geçici iş ilişkisi
3. İş sözleşmeleri: uygulanan türler, alınması gereken onaylar, rekabet yasağı, cezai şart ve eğitim gideri hükümleri
4. Çalışma süreleri: belirlenmesi ve takibi, yasal sınırlar, postalar hâlinde çalışma, iş gününe bölünemeyen işler
5. Ücret: belirlenmesi, ücret kapsamına giren ve girmeyen ödemeler, hesaplama, kesintiler, ödeme zamanı ve ispatı, ücret hesap pusulası, engelli çalışanların ücreti
6. Hasta, izinli veya mazeretli geçen günlerde maktu ücretli çalışanların durumu
7. Ücret ekleri ve ayni yardımlar
8. Zarar karşılığı (kasa açığı, trafik cezası vb.) ve icra kesintileri
9. Bireysel emeklilik: kesinti, aktarım ve iptal süreçleri
10. Fazla çalışma: takibi ve hesabı, 45 saati aşmayan fazla süreli çalışmalar, primli ücrette hesap, serbest zaman, ücrete dâhil sayılma, kısmi süreli çalışanlar
11. Gece çalışması ve gece döneminde fazla çalışma
12. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma
13. Hafta tatili uygulaması ve kısmi süreli çalışanlar
14. Denkleştirme ve telafi çalışması
15. İzinler: yıllık izin hesabı, mazeret izinleri, ücretsiz izin uygulaması
16. Kadın, gebe ve çocuk işçiler: süt izni, analık izni, yarım çalışma, izin sonrası ücretsiz izin
17. Engelli çalışanların durumu ve sayısı
18. Çırak ve stajyerler
19. Yabancı uyruklu çalışanlar
20. İşyeri talimat ve yönetmelikleri
21. Disiplin uygulamaları
22. İşçi özlük dosyaları
23. İş hukukunda kişisel verilerin korunması uygulamaları
24. İş sözleşmesinin feshi uygulamaları
25. İşkolunun işyerinde yapılan işe uygunluğu

Sosyal güvenlik hukuku uygunluk denetimi#

1. NACE kodunun işyerinde yapılan işe uygunluğu
2. SGK’ya yapılan adres, unvan, şube gibi işyeri bildirimlerinin fiilî duruma uygunluğu
3. İşe giriş ve çıkış bildirimleri; çalışma süresinden sayılan ancak bildirilmeyen durumlar
4. Aylık prim ve hizmet belgeleri ile ücret bordroları
5. Fiilî hizmet zammı kapsamındaki çalışanların belirlenmesi
6. Geçici iş göremezlik ödenekleri
7. Prime esas kazançlar: eksik bildirim, alt ve üst sınırlar
8. Prime esas kazanca tabi tutulmayacak ödemeler
9. Prim günü hesabı, eksik gün ve nedenleri
10. Banka kayıtlarının prime esas kazançlarla karşılaştırılması
11. Puantaj kayıtlarının bordro ve prim kayıtlarıyla karşılaştırılması
12. Sosyal yardımlar: yol, yemek, doğum, ölüm, evlenme, çocuk ve aile yardımları
13. Muhtasar beyannameler ile SGK bildirimlerinin karşılaştırılması
14. Alt işverenler
15. Fesih sonrası SGK işlemleri: çıkış kodları, ek ödemelerin bildirimi, arabuluculuk anlaşmaları

İş sağlığı ve güvenliği uygunluk denetimi#

1. Tehlike sınıfının yapılan işe uygunluğu
2. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi çalışma sürelerinin çalışan sayısına uygunluğu
3. İş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin çalışmaları, saha turu, tespit öneri defteri
4. Çalışan temsilcisi sayısı ve seçimi
5. İSG-KATİP / İBYS bilgi yükleme durumu
6. Risk değerlendirmesi: doküman uygunluğu, yersiz yüklenen sorumlulukların kontrolü, risklerin giderilmesi
7. Acil durum planı: doküman uygunluğu, ekiplerin sayısı ve yeterliliği
8. Ramak kala çalışmalarının etkin kullanımı
9. Eğitimler, MYK ve mesleki yeterlilik belgeleri
10. Çalışanların bilgilendirilmesi
11. Sağlık gözetimi
12. Ortam ölçümleri
13. Periyodik kontrole tabi ekipmanlar ve kontrollerin yapılması
14. Kimyasallar
15. Patlama riski ve patlamadan korunma dokümanı
16. Biyolojik risk etmenleri
17. Fiziksel risk etmenleri: gürültü, titreşim, toz maruziyeti
18. Ergonomi
19. Gebe, emziren, genç, çocuk ve engelli çalışanların çalışma şartları
20. İş kazası sonrası kaza incelemesi ve alınan önlemler
21. Sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalıştırılması gereken işler
22. İşyeri saha denetimi