Hastanede Temizlik İşçisi Olarak Alınıp Sağlık Memurluğu Yaptırılıan İşçi, kimse kendi muvazaa insan yararlanamaz, alt işveren de davaya taraf olabilir husumet yokluğu denilemez#
Somut olayda davacı, davalı Üniversiteye ait hastanede ihale ile verilen temizlik işi kapsamında kayden davalı K.Şirketi işçisi olarak sağlık memuru göreviyle çalışmıştır. Davacının yaptığı iş, hastanenin asıl işi olup mahkemenin muvazaa yönündeki tespiti yerindedir. Ancak Dairemizin yerleşik kararlarında da belirtildiği gibi asıl işveren-alt işveren ilişkisi muvazaalı dahi olsa “kimse kendi muvazaasından yararlanamaz” ilkesi uyarınca muvazaa yapan şirkette asıl işveren ile birlikte ödenmeyen kıdem tazminatından müteselsilen sorumludur.
Mahkemece, son alt işveren olan davalı şirket aleyhine açılan davanın husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.1
Sanitasyon İşi Asıl işin Bir Parçasıdır.#
Somut olayda, mahkemece bozma ilamı sonrası yapılan keşif sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu doğrultusunda davacının alt işveren işçisi olarak, hizmet alım sözleşmesi kapsamında temizlik işçisi olarak işe alınmış ve hizmet süresi içinde alt işveren nezdinde ve onun işçisi konumunda çalıştırılmış ise de sigara üretim makinelerinin bulunduğu yerde ve makineler üzerinde yaptığı “sanitasyon ve fumigasyon” temizliği işi için önce özel bir eğitim verildiği, aldığı bu eğitim sonucu üretim makinelerinin asıl işverenin yetkili işçileri tarafından durdurulmasından sonra bunların sökülmesi, üzerinde bulunan tütün parçaları ile tütün tozlarının temizlenmesi, böceklerden arındırılması ve böceklenmemesi için gerekli bakımın yapılması işini, yine asıl işverenin işçileri ile birlikte ve onların gözetim ve emrinde yaptığı, buna göre de davacının işe girdiği tarihten itibaren davalı asıl işverenin alt işverene vermediği ve alt işverenin işçilerine yaptıramayacağı ve yaptıramadığı sigara üretim makinelerinin tütün parçaları ve tozlar ile böceklerden temizlenmesi işinde çalışması nedeniyle asıl işverenin işçisi olarak kabul edilmesinin gerekeceği, buna göre de davacının dava konusu yapılan taleplerinin asıl işverenin işçisi olarak, birlikte çalıştığı asıl işverenin işçilerinin aldığı ücret ve diğer haklarına göre belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle talep konusu işçilik hakları hüküm altına alınmıştır. Davalı işveren tarafından uyuşmazlık konusu işlerin niteliği itibarıyla yardımcı işler niteliğinde olduğu, alt işverene verilmesinde usul ve kanuna aykırı herhangi bir yönün bulunmadığı, alt işverene verilmesinin İş Kanunu ve Alt İşverenlik Yönetmeliğine uygun olduğu, asıl işveren- alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayanmadığı belirtilmiş ise de, işyerinde yapılan keşif sonucu düzenlenen uzman bilirkişi raporunda açıklandığı üzere, davacının çalıştığı filtre operasyonu bölümündeki sanitasyon temizliği işinin fabrikada yer alan üretim makineleri ile makineler dışında modül ekipmanlarını ve üretim alanında böcek riskini taşıyan diğer şeyler ile tütün böceği yoğunluğuna göre belirli bölgelerde acil önlem amaçlı yapılabilecek, böcek riskini içeren ve üretim alanına yeni girecek olan diğer ekipmanların temizliği ile marka değişiminde işlenen markadan kalan tütün ve tütün tozlarının temizliğini de içeren bir iş olduğu anlaşılmaktadır. Filtre operasyonu ve sanitasyon temizlik işinin yapılan işin niteliği de gözönünde tutularak hızlı ve seri üretimin yapılabilmesi ve tütün markaları arasındaki farkın korunabilmesi için vazgeçilmez bir çalışma yöntemi olduğu açıktır. Bu durumda söz konusu iş, asıl işin olmazsa olmazı olup asıl işten sayılan işlerden bulunduğu, dava dışı ... Hizmet ve İşletmecilik A.Ş.'nin sözkonusu sanitasyon işini üstlenen işçilerinin bu işleri yapmaması halinde davalının yapmakta olduğu asıl işin yapılması imkan dahilinde olmaktan çıkacağı anlaşılmaktadır. Bu bakımdan sanitasyon temizlik işinin asıl işin içerisinde yer alan işlerden sayılması sebebiyle bu işlerde çalışan işçilerin de asıl işveren davalı şirketin başlangıçtan itibaren işçisi olduğu ve bu durumda sanitasyon temizliği işinde çalışan işçiler açısından muvazaa olgusunun bulunduğu kabul edilmelidir. Hal böyle olmakla birlikte, davalı şirketin çalışan elemanları üretim yapan makinelerin başında görev yapmakta olup, sanitasyon temizliğinin üretim makinelerinin durdururulmasından sonra yapıldığı ve sanitasyon temizliğine ilişkin filtre operasyonu bölümünde sadece dava dışı ... Hizmet ve İşletmecilik A.Ş'nin işçilerinin görev yaptığı anlaşılmaktadır. Ayrıca keşif esnasında yapılan tespite göre, davacıyla aynı işi yaptığı belirtilen birkısım davalı ... şirketi işçilerinin de genel olarak üretim makinelerinin bulunduğu binanın genel temizliğini yaptıkları, özel olarak sanitasyon temizliği yapmadıkları anlaşılmaktadır. Her ne kadar mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda aynı işyerinde çalışan emsal işçilere yapılan ödemeler dikkate alınarak işçilik alacaklarının hesaplandığı belirtilmiş ise de, söz konusu işçilerin görev tanımı da üretim teknisyenliği, bakım teknisyenliği, depo vardiya koordinatörlüğü gibi davacının görev tanımından farklı olduğundan emsal işçi olarak kabul edilmeleri hatalıdır.
Bu bakımdan davalı ile dava dışı ... Hizmet ve İşletmecilik A.Ş. arasında muvazaalı asıl işveren-alt işverenlik ilişkisi kurulmasına rağmen, davacının geriye yönelik, bire bir yaptığı iş aynı olmayan davalı şirket işçilerinin aldığı ücretler üzerinden kendisine de ücret ve diğer haklar adı altında ödeme yapılması isteminin yerinde olmadığı, zira davacının bire bir işini yapan emsali davalı şirket işçisi bulunmaması sebebiyle davanın reddi gerekirken yazılı şekilde kısmen kabulü yönünde hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.2
Hastanede Temizlik Alt İşverene Verilebilir#
Davacı işçi davalı bakanlığa ait iş yerinde temizlik işini alan alt işveren işçisi olarak çalışmış, açmış olduğu bu davada muvazaa iddiasınıda ileri sürerek ilave tediye ile kıdem tazminatı talebinde bulunmuştur.
Mahkemece her iki isteğin kabülüne dair karar verilmiştir. Davacının temizlik işini alan alt işveren işçsi olarak çalıştığı hususu tartışmasız olup alt işverene bırakılan işler dışında çalıştırıldığı yöntemince somut biçimde ispatlanamamıştır.
Davacı işçinin zaman zaman hasta taşıması , oksijen tüplerinin taşınması, tıbbi atıkların temizliği gibi işlerde çalıştırıldığı tanıklar tarafından açıklanmış ise de yapılan bu işleri arızi olarak yaptığı anlaşılmakla sözü edilen soyut anlatımlar karşısında davacının tamamen alt işverene verilen işlerin kapsamı dışında çalıştırıldığı ispatlanamadığından asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı olduğundan söz edilemez.3
Hastanede İşçi Temizlik Dışında İşler Yapsa Da Muvazaa Değildir#
Dosya içeriğine göre; 20 numaralı “Genel İşler” işkolunda tespiti yapılan işyerinin 01.08.2012-31.07.2014 tarihli temizlik hizmet alım sözleşmesi kapsamında işlerin yürütüldüğü, bu sözleşmenin teknik şartnamesinde toplam 180 işçinin alınacağı ve temizlik işinin ... Devlet Hastanesi, kapalı alana ilave olarak ek binalarının çevresi ... Dispanseri, otopark ve bahçesinin genel temizlik işini kapsadığı ve alınan işçilerin görevlerinin de; hasta odaları, koridor, poliklinik ve laboratuarlar, klinik salonları, tuvalet ve banyolar, duvar ve tavanlar, camlar, zeminler, koltuklar, sandalyeler, masalar, kütüphaneler, dolaplar, karyolar, etajerler, havalandırma ızgaraları, kapı pencere çerçeveleri, telefonlar, küllükler, çöp sepetleri, çöp kovaları ve bidonlar, pano ve tabelalar, ışıklandırma aygıtları, kapılar, deskler, bankolar, bürolar, klinikler vb. bilumum yer, eşya, cihaz ve malzemelerinin temizliğinin yapılması, tadilat ve tamirattan doğan atıkların taşınması, tadilat bölgesinin temizlenmesi, her türlü temizlik işlerinin sonunda toplanan enfekte ve diğer atıkların hastane idaresinin göstereceği yere dökülmesi; birimlerin hijyenik temizliği vb. temizlik işlerini ve bu temizlik işine ilave olarak tüm bu alanlardaki haşere ve hayvana karşı ilaçla mücadeleyi kapsadığı belirtilmiştir.
Yine, 10 numaralı “Ticaret Büro Eğitim ve Güzel Sanatlar” işkolunda tespiti yapılan işyerinde ise 01.01.2014-31.12.2015 tarihli otomasyon hizmet alımı sözleşmesi kapsamında işlerin yürütüldüğü ve bu sözleşmenin teknik şartnamesinde 190 işçinin alınacağı ve hizmetlerinin hastane ve bağlı birimlerinde kurulu olan veya kurulacak olan hastane otomasyon ve veri giriş bilgi sistemlerinin yürütülmesinden ibaret olduğu açıklanmıştır.
Mahkemece bozma sonrası mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi raporunda yer alan tespitlere göre;
“Genel işler” işkolunda tespiti yapılan işyerinde bir kısmının çalışanın temizlik işlerinin yanında hastanenin klinik destek personel sayısı yeterli olmadığından hemşire gözetiminde hasta taşıma işlerini de yaptığı anlaşılmakta ise de; bu işçilerin genel temizlik ihalesi kapsamında alındığı, ihale konusu işlerin “yardımcı iş” olduğu, bu bağlamda alt işverenlik ilişkisine konu edilebileceği gibi ihale konusu bu işlerde hiç çalıştırılmadıkları da tespit edilmemiştir. Dosya içeriğinden ihale konusu genel temizlik işlerinin alt işveren işçileri tarafından yapıldığı sabittir. Dolayısıyla bu işyerinde yapılan ağırlıklı işlerin temizlik faaliyeti olduğu anlaşılmakla birlikte, temizlik işi dışında çalıştırılan bir kısım işçilerin olduğu da anlaşılmakta ise de bu durum ancak bireysel iş sözleşmelerinin muvazaalı olduğu iddiasına dayalı açılacak muhtemel alacak davalarında tartışılabileceği, bu olgunun işkolu tespitini etkileyebilecek boyutta olmadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan “Ticaret Büro Eğitim ve Güzel Sanatlar” işkolunda tespiti yapılan ve otomasyon hizmet alım işi konulu hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalıştırılan alt işveren işçilerinin de veri kayıt, tıbbi sekreterlik gibi işleri yaptıkları anlaşılmıştır.
Özellikle asıl işverence yürütülen kamu hizmetinin niteliği ve asıl işverene kanun gereği yüklenen yükümlülükler dikkate alındığında işyeriyle ilgili bir kısım işveren yetkilerinin kullanılması da muvazaanın varlığını göstermez.
Açıklanan nedenlerle bilirkişilerce yapılan tespitler muvazaanın kabulü için yeterli görülmemiştir.
Bu maddi ve hukukî olgulara göre; alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğu ispatlanamadığından ve alt işverenlik işyerinde yapılan işlere dair işkolu tespitinin de, asıl işverenin işyerinden bağımsız olarak tespit edilmesi gerektiğinden, davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabulü hatalıdır.
Netice itibariyle; 6356 sayılı Kanun'un 5. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.
F) Hüküm: Yukarıda belirtilen nedenlerle;
1-Yukarıda tarih ve sayısı belirtilen İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,
2-Davanın REDDİNE,4
Hastanede Temizlik İşi Yardımcı İştir Arada Sırada Sağlık İşi Yapsa Da Muvazaalı Sayılmaz
1.Somut uyuşmazlıkta, İlk Derece Mahkemesi tarafından davacı Kurumda çalışan temizlik personeline yönelik davacı Kurum ile dava dışı işverenler arasında yapılan hizmet alım sözleşmelerinin muvazaalı olduğuna yönelik müfettiş raporunun iptali talebinin, davacı Kurumda çalışan temizlik personelinin asli olarak sağlık hizmeti işinde çalıştırıldıkları gerekçesiyle reddine karar verilmiştir.
2. Yargılama sırasında Mahkemece tanık dinlenmiş ayrıca müfettiş raporu hazırlanırken dinlenen tanık beyanlarına itibar edilmiş ve sonuca gidilmiştir. Dosyanın incelenmesinde, hem yargılama aşamasında hem de raporun hazırlanma aşamasında dinlenen tanıkların beyanlarından temizlik personelinin sağlık hizmetine ilişkin işlerde de çalıştırıldığı anlaşılmakla birlikte bu çalıştırılma durumunun ağırlıklı olarak sağlık hizmeti işinde olduğuna dair dosyaya yansıyan bir veri bulunmamaktadır. Gerçekten muvazaa tespiti bakımından kişinin ağırlıklı olarak yaptığı iş önem arz eder.
3. Diğer bir ifadeyle işçilere zaman zaman arızi olarak gelişen ihtiyaçlar sebebiyle görev tanımı dışında iş yaptırılması, bu durum ağırlıklı işi hâline gelmediği sürece muvazaanın varlığının ispatı için yeterli değildir. Ayrıca Mahkemece davacı Kurumda yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi heyet raporunda da oy çokluğu ile davacı Kurum ile dava dışı şirketler arasında imzalanan hizmet alım sözleşmelerinin muvazaalı olmadığı yönünde tespit yapılmıştır.
4. Hâl böyle olunca bilirkişi raporu ve davacı Kurumda çalışan temizlik personelinin ağırlıklı olarak sağlık hizmeti işinde çalıştırıldıklarına yönelik muvazaalı çalışmayı ortaya koyan bir veri bulunmadığı da dikkate alındığında davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile davanın reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.5
Kaynaklar