Sigortalılık Başlangıç Tarihinin Tespiti: Sonuç

İşverenin ya da çalışanların en önemli sorumlulukları arasında sigortalılığı bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Sosyal güvenlik hakkının zorunlu bir hak olduğu konusunda şüphe bulunmamakta ise de Kurumun sigortalıyı sosyal güvenlik hakkından yararlandırması için sigorta ilişkisinden haberdar olması gereklidir. 2019 yılı Kurum verilerine göre ülkemizde %34,52 oranında kaçak işçi çalıştırılmaktadır. Sosyal güvenlik hukuku kapsamında birçok dava türü bulunmakla birlikte aslında bu davaların temelinin toplum olarak henüz sosyal güvenlik hukukunun önemi konusunda yeterli olgunluğa ulaşamadığımızdan kaynaklandığını söyleyebiliriz. Çünkü sigortalılık tespitine ilişkin birçok davanın temeli önceye dayalı kaçak çalışma veya kaçak çalıştırma olgusuna dayalıdır. 5510 sayılı Kanun, Kurumun çalışma yani sigortalılık ilişkisinden zamanında haberdar olması amacıyla birçok düzenleme getirmiştir. Ağır idari para cezaları, kamu idarelerinin ve bankalarının sigortalılık ilişkisine dair bilgi sahibi olması durumunda resen bildirim yükümlülüğü bu düzenlemelerden sadece birkaçıdır. Ancak Kurum tarafından belirlenen kaçak çalıştırma olgusuna dair son yıllara ait veriler incelendiğinde bu düzenlemelerin sorunu tamamen çözemediği anlaşılmaktadır. Sosyal güvenlik hukuku bilincimiz oluşmadığı sürece bu tarz yasal düzenlemelerin etki alanı kısıtlı olacaktır. Özellikle çalışma hayatının bitmesi ile birlikte sigortalılar Kurumdan malullük, yaşlılık, hak sahipleri ise ölüm aylığı talebinde bulunmaktadır. Sigortalıların maluliyet ve yaşlılık, hak sahiplerinin ise ölüm aylığı gibi sosyal güvenlik haklarından yaralanabilmesi için belli bir sigortalılık süresinin bulunması gereklidir. Sigortalılık başlangıç tarihi, çalışma hayatının başladığı tarih demektir. Sigortalının özellikle bağımlı çalışanların (işçi) çalışma hayatına girdiği bu tarih sosyal güvenlik hakkı kapsamında belirleyici etkiye sahiptir. Sigortalılık ilişkisinin zamanında ve doğru şekilde Kuruma bildirilmemesi neticesinde sigortalılık süresinin tespiti için açılan, sigortalılık başlangıç tarihinin tespiti veya bir (1) günlük hizmet tespiti davası olarak adlandırılan çalışmamızın konusunu oluşturan bu dava türü bazı özellikleri ile sosyal güvenlik mahkemelerinin iş yükünün büyük kısmını oluşturan hizmet tespiti davalarından ayrılmaktadır. 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık başlangıç tarihinin tespiti davası özünde hizmet tespiti davası olarak kabul edilmesine rağmen işverenin taraf haline getirilmemesi, Kuruma başvuru şartının aranması gibi farklı özellikleri bulunmaktadır. Bu durum ise davanın (1) günlük hizmetin tespiti olarak nitelendirilmesi ile de çelişki oluşturmaktadır. Kanaatimizce bu dava türünün sigortalılık başlangıç tarihinin tespiti davası olarak nitelendirilmesi ve kendine özgü kurallarla çözülmesi yerine tamamen hizmet tespiti davası çerçevesinde çözülmesi bu çelişkiyi ortadan kaldıracaktır. Çünkü bu davanın konusu tamamen hem 506 sayılı Kanun’un hem 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde düzenlenen hizmet tespiti davası ile aynı özelliktedir. Son olarak belirtmemiz gereken nokta ise, davacının, 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık başlangıç tarihinin tespiti davasında hukuki yararı bulunmamaktadır. Ancak sosyal güvenlik hakkının zorunlu olması yanında sosyal güvenlik mevzuatının karışık olması sebebiyle sigortalının yasal haklarının zayi olmaması amacıyla mahkemece talebinin sigortalılık süresine ilişkin olup olmadığının açıklattırılması gereklidir.¹