Hafta Tatili ve Hafta Tatili Ücreti

Uygulaması#

Hafta Tatili Nedir#

4857 sayılı İş Kanununun 46. maddesinde işçinin, tatil gününden önce aynı yasanın 63. maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla yedi günlük zaman dilimi içinde 24 saat dinlenme hakkının bulunduğu açıklanmıştır. İşçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da 46. maddenin 2. fıkrasında ifade edilmiştir.

Hafta tatili izni kesintisiz en az 24 saattir. Bunun altında bir süre haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandığından söz edilemez.

Ayrıca, hafta tatili bölünerek kullandırılamaz. Buna göre hafta tatilinin 24 saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır.

2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunun 3. maddesine göre hafta tatili Pazar günüdür kural bu şekilde olmakla birlikte, işçiye Pazar günü dışında hafta tatili izni kullandırılması mümkündür.¹

Vardiya Değişimi 24 Saatse Hafta Tatili Olarak Kabul Edilir,#

4857 sayılı İş Kanununun 46 ncı maddesinde, işçinin tatil gününden önce aynı Yasanın 63 üncü maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük zaman dilimi içinde yirmidört saat dinlenme hakkının bulunduğu belirtilmiş, işçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da 46 ncı maddenin ikinci fıkrasında hüküm altına alınmıştır.

Hafta tatili izni kesintisiz en az yirmidört saattir. Bunun altında bir süre haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandığından söz edilemez. Hafta tatili bölünerek kullandırılamaz. Buna göre hafta tatilinin yirmidört saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır.

Somut uyuşmazlıkta, Mahkemece davacının 15 günde bir değişen vardiya sistemi ile 07.00-19.00 ve 19.00-07.00 saatleri arasında çalıştığı ve her hafta tatilinde çalıştığı kabul edilerek hesaplanan alacaklar hüküm altına alınmıştır. Ancak 07.00-19.00 ve 19.00-07.00 saatleri arasında 15 günde bir değişen vardiya sistemine göre çalışma halinde, davacının vardiya değişim günlerinde kesintisiz 24 saat dinlenme imkanına sahip olacağı açıktır. Mahkemece bu yön gözetilmeden, davacının her hafta tatilinde çalıştığı kabul edilerek hesaplanan hafta tatili alacağının hüküm altına alınması hatalıdır.

Temyiz edilen kararın açıklanan sebeplerle bozulması gerekmiştir.²

Vardiya Değişimi 24 Saatse Hafta Tatili Olarak Kabul Edilebilir.#

Hafta tatili ücreti yönünden ise, mahkemece davacının her hafta tatilinde çalıştığı kabul edilerek hüküm kurulmuştur. Taraflar arasında davacının aylık olarak değişen vardiya düzeninde çalıştığı uyuşmazlık konusu değildir. Bu halde, davacının vardiya değişim dönemlerinde vardiya sisteminin niteliği gereği kesintisiz 24 saat dinleneceği dikkate alınmalıdır.³

Hafta Tatili Ne Kadardır#

Hafta tatili izni kesintisiz en az yirmidört saattir. Bunun altında bir süre haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandığından söz edilemez. Hafta tatili bölünerek kullandırılamaz. Buna göre hafta tatilinin yirmidört saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır. Davacının 7 gün kesintisiz çalışıp çalışmadığı hafta içinde hafta tatili iznini kullanıp kullanmadığı belirlenmeden hafta tatili alacağının hesaplanması yerinde bulunmamıştır.⁴

Hafta Tatili 24 Saat Veya Gün

4857 sayılı İş Kanununun 46. maddesinde işçinin, tatil gününden önce aynı yasanın 63. maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla yedi günlük zaman dilimi içinde 24 saat dinlenme hakkının bulunduğu açıklanmıştır. İşçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da 46. maddenin 2. fıkrasında ifade edilmiştir.

Hafta tatili izni kesintisiz en az 24 saattir. Bunun altında bir süre haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandığından söz edilemez.

Ayrıca, hafta tatili bölünerek kullandırılamaz. Buna göre hafta tatilinin 24 saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır.

2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunun 3. maddesine göre hafta tatili Pazar günüdür kural bu şekilde olmakla birlikte, işçiye Pazar günü dışında hafta tatili izni kullandırılması mümkündür.

Hafta tatili gününde çalıştığını iddia eden işçi norm kuramı uyarınca bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ücret bordrolarına ilişkin kurallar burada da geçerlidir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda yer alan hafta tatili ücreti ödemesinin yapıldığı varsayılır. Bordroda ilgili bölümünün boş olması ya da bordronun imza taşımaması halinde işçi, hafta tatilinde çalışma yaptığını her türlü delille ispat edebilir.

Hafta tatillerinde çalışıldığının ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları, yazılı delil niteliğindedir. Ancak, sözü edilen çalışmanın bu tür yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların dinletmiş oldukları tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir.

Dosya kapsamından, davacının haftanın yedi günü çalışmasına rağmen hafta tatili ücret alacağının ödenmediği sabit olup, söz konusu alacağın, kısmi süreli çalışma esasına göre hesaplama yapılan 15.03.2021 tarihli bilirkişi raporuna göre hüküm altına alınması gerekmektedir.⁵

İçtihadı Birleştirme Kararı#

Temyiz Mahkemesi Tevhidi tçtihad Büyük Heyetinin 28/5/1958 tarih ve E . 15, K . 5 saydı kararı sureti

ÖZETİ : Haftanın, altı günü çalışmış bulunan işçinin tatil günü dahi çalışmış olması halinde hem İş Kanununun 37 nci maddesi hükmünce fazla çalışma gündeliğine hem de ücretli hafta tatiline ait 5837 sayılı kanun ile 6734 sayılı kanun hükmünce hafta tatili gündeliğine hak kazanacağına dair Temyiz Mahkemesi Tevhidi tçK . N o : 5 Kararı. Temyiz Mahkemesi Dördüncü Hukuk Dairesi Reisliğince Birinci Reisliğe yazılan 12/9/1957 tarihli yazıda haftanın altı günü sekizer saat çalıştıktan sonra tatil günü dahi sekiz saat çalışmış ve böylece haftada ellialtı saat çalışmış bulunan işçinin tatil günü için alacağı paranın hesaplanma şekli hakkında Hukuk Umumi Heyetinin T/110 esas, 101 ka rar sayılı ve 28/9/1955 günlü kararı İle T/77 esas, 72 karar sayılı ve 19/9/1956 günlü kararı arasında birbirini tutmazlık bulunduğu bildirilmesi üzerine toplanan içtihadı birleştirme Büyük Heyetince kararlar arasında birbiri tutmazlık bulunduğu kabul edildikten sonra iş incelendi, gereği konuşuldu :

Söz konusu kararlardan birincisinde tatil günündeki sekiz saatlk çalışmasiyle haftalık çalışma müddeti 56 saate yükselen işçinin tatil günü için alacağı paranın İş Kanununun 37 ncl maddesiyle Büyük Mil let Meclisinin bu maddeye İlişkin 255 sayılı tefsir kararı gereğince zamlı olarak hesaplanan gündelik üe 5837 sayılı kanun hükmünce hiç bir iş karşılığı olmaksızın tatil günleri için işçiye ödenecek gündeliğin tutarından ibaret olacağı kabul edilmişken kararlardan İkincisinde işçiye tatil günü çalışması karşılığı olarak sadece İş Kanununun-37 nci maddesiyle 235 sayılı tefsir kara n gereğince zamlı olarak hesaplanan gündeliğin ödeneceği ve 5837 sayılı kanunla kabul edilen gündeliğin verilmiyeceğl esası benimsenmiştir. O halde kararlar arasında birbirini tutmazlık açıktır.

İşin esasının anlaşılması için işçilere ödenmesi gerekli fazla çalışma gündeliği ile tatil gündeliğinin ne şartlar altmda ödeneceğinin ana hatlariyle hatırlatılması uygun olacaktır.

A ) İş Kanununun 35 inci maddesi hükmünce İşçi kaide olarak haftada en çok 48 saat çalışacaktır, lâkin tıdı geçen kanunun 37 ncl maddesi hükmünce bir takım zaruretler dolayısiyle, muvafakati ile ve yılda

90 günü ve günde üç saati geçmemek üzere fazla çalışma ile mükellef tutulabilirse de her bir saat fazla çalışma karşılığında gündeliğinin sekizde birinin ve bunun yüzde yirmibeşten yüzde elliye kadar zammının tutannı alır ki bu ücret, fazla çalışma gündeliğidir.

B) 5837 sayılı kanun ile işçinin hiç bir çalışma karşılığı olmaksızın hafta tatili gününde, diğer günlerde sekiz saatlik çalışma için aldığı asıl gündeliğin yüzde ellisine hak kazanacağı kabul edilmiş ve 5837 sayılı kanunun bazı maddelerini değiştiren 6734 sayılı kanunla bu nispet, asıl gündeliğin yüzde yflzüne çıkarılmıştır k i buna tatil gündeliği denilmektedir.Burada halledilecek mesele, haftanın altı günü, sekizer saat çalıştıktan sonra tatil gününü de çalışarak geçirmiş ve böylece haftada (48 saat yerine) elllaltı saat çalışmış bulunan işçiye tatil günü çalışmasına karşılık ödenecek gündeliğin sadece fazla çalışma gündeliği mi, yoksa fazla çalışma gündeliği ile tatil gündeliğinin tutarından ibaret olan gündelik mi olacağıdır. Aşağıda bildirilen sebeplerle-ilk kararın kanuna uygun olduğu neticesine varılmıştır.

I) Türkiye Büyük Millet Meclisinin 255 sayılı ve 11/11/1953 günlü ve İş Kanununun 37 nci maddesine ilişkin bulunan tefsir kararında aynen (Kanunda başkaca sarahat bulunan ahval müstesna olmak üzere haftada 48 saatlik normal mesainin dışındaki hukuki ve fiilî her türlü mesai, fazla mesai olup İşçiye de bu sebeple fazla ücret ödenmesi Icabeder). Denilmektedir. B u kararın ne sebeple verilmiş olduğu sraştmldığı takdirde Büyük Millet Meclisi Reisliğine Başvekâletçe gönderilen 28/1/1953 günlü tezkereye ekli Gümrük ve İnhisarlar Vekâletinin 16/12/1952 günlü yazısında Pazar günleri çalışmasıyla 48 saatlik en yüksek çalışma haddinln aşıldığı kabul edilmekle beraber İş Kanununun 37 nci maddesinde ve fazla saatlerle çalışma nizamnamesinde hedef tutulan fazla çalışmanın sadece haftanın tatil günü olmayan altı günü içindeki zamanda ve günlük 8 saati aşan çalışmadan ibaret olduğu, buna rağmen iş dâvalarmı gören İstanbul Asliye 14 üncü Hukuk Mahkemesinin 8/12/1951 günlü karannda haftanın altı gününde çalışmış olan işçinin yedinci günündeki sekiz saatlik çalışmasının dahi İş Kanununun 37 nci maddesinin şümulüne giren bir fazla çalışma olduğu kabul edilerek verilen kararın Temyiz Mahkemesi Ticaret Dairesince tasdik edildiği belirtilerek zamlı ücrete esas olacak çalışmanın mahkeme kararında kabul edilen şekilde bir çalışma olup olmadığının tefsir yoliyle bildirilmesi istenilmektedir ve müzakereye ekli olan İş Mahkemesi kararında gerçekten Pazar günündeki sekiz saatlik çalışmanın dahi fazla olduğu kabul edilmiş bulunmaktadır (Büyük Millet Meclisi zabıt ceridesi devre 9 cilt 25 1 Kasım 1953 den 30 Kasım 1953 e kadar S. Sayısı 255 sayfa 1 ilâ (4). Başvekâlet tezkeresi üzerine Meclisçe kurulan geçici komisyonun esas 3/437, karar 10 sayılı ve 3/12/1953 günlü raporunda haftada altı gündeki 48 saatlik çalışmanın dışma çıkan Pazar çalışmasının kanunun hafta tatilinde çalışılmasını yasak ettiği cihetle hukuki bakımdan fazla çalışma sayılamıyacağı fakat fiilî bakımdan fazla çalışma olan Pazar . çalışmasının İş Kanununun 37 nci maddesinin şümulü dışında kaldığının düşünülemiyeceği, kanunun müsaade ettiği haftanın iş günlerindeki fazla çalışma için dahi işçinin her günün dinlenme saatlerinin bir kısmından mahrum edilmesine karşılık İş Kanununun 37 nc i maddesiyle zamlı ücret ödenmesi derpiş edilmiş iken aynı mahiyette korunm a konusu olan ve hatta ıjşçinin çalıştırılmasına hiç cevaz verilmeyen ve çalıştırana ceza verilen Pazar gününde yaptırılan 48 saatlik çalışma dışındaki çalışmaya hu 37 nci maddede bildirilen fazla ücretin verilmesinin kanun tarafından evleviyetle hedef tutulduğu, Pazar jgünü çalışmasının hukuki bir çalışma olmayıp sadece fiilî bir çalışma olmasını işçinin verdiği fazla emek ve neticede hak etmesi gerekli fazla ücret bakımından hiç bir önemi olmadığı esasına dayanılarak neticede 3008 sayılı İş Kanununun 38 inci maddesinde olduğu gibi kanunda işin mahiyetine ve karşılığına ilişkin açık hüküm bulunan haller müstesna olmak üzere çalışma günlerine taksim edümek üzere adı geçen kanunun 35 inci maddesiyle konulmuş olan haftada 48 saatlik normal çalışma dışındaki hukuki ve bilhassa fiilî çalışmanın evleviyetle fazla çalışmadan sayılması ve işçiye ücretinin 37 nci madde gereğince ödenmesi kanunun ruhuna, gaye ve maksadına uygun bulunduğundan, haftanın diğer bir gününde tatil verilmeksizin işçiye Pazar günü yaptırılan, çalışma ve bunun ücreti hakkında 37 nci maddenin teklif edildiği şekilde tefsiri gegektiği hükmüne varılmış ve Meclisçe olduğu gibi kabul edilen ve yukarıya örneği çıkarılan tefsir metni teklif olunmuştur (Büyük Millet Meclisi zabıt ceridesi devre 9 cilt 25 1 Kasım 1953 den 30 Kasım 1953 e kadar S. sayısı 252). Bütün bu açıklamalara göre, İş Kanununun 37 nci maddesine ait tefsir kararımn esas hedefi, haftanın laltı gününde çalışmış olduğu halde yedinci tatil gününde ve hususiyle Paza r gününde çalıştırılmış bulunan bir işçinin Pazar günündeki sekiz saatlik çalışmasının fazla çalışma mahiyetinde olduğu ve bu bakımdan işçinin Pazar günündeki sekiz saatlik çalışmasına karşılık adı geçen 37 nci madde hükmünce zamlı ücrete hak kazanacağıdır.

II) Memleketimizde ücretli hafta tatili esasını kabul eden 5837 sayılı,kanun ise hafta tatili gününde kanun hükümlerine-aykırı olarak veya kanunun br müsaadesine dayanılarak çalıştırılmış olan işçiye hafta tatili günü çalışmış olmasına - karşılık ne esaslar uyarınca ücret ödeneceğini gösteren umumi bir hükmü ihtiva etmemektedir. O kanunun hafta tatiline ait hükümleri, hafta tatili günü için her hangi bir emek karşılığı olmaksızın işçiye belli bir para ödenmesini sağlama maksaddyle konulmuştur ve o kanunda bu paraya (jHafta tatili ücreti) denilmektedir (Madde 2). Gerçekten, bu kanunun hafta tatilini ilgilendiren maddeleri, birinci, ikinci, dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci, sekizinci, dokuzuncu, onikinci maddeleridir. Birinci madde, Iş Kanununun tatbik edilmekte olduğu iş yerlerinde haftanın tatilden önceki günlerinde devamlı olarak çalışmış bulunan işçilere çalışmadıkları hafta tatili günü işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın ücret ödeneceğini, beşinci madde, Haft a Tatili Kanununun 4, 5 vc 6 ncı maddeleri gereğince Pazar günleri açık olan Sşyerlerinde çalışıp haftanın diğer bir günü çalışmayan işçilere de bir iş karşılığı olmaksızın ücret ödeneceğini, ikinci madde hafta tatili ücretine hak kazanabilmek için birinci madde hükmünde aranılan devamlı çalışma şartının mânasını ve müstesnalarını, dördüncü madde, devletin idare ve murakebesi altında, bulunan veya devlet hesabına (işletip de Millî Savunma ile ilgili olan müesseselerde hafta tatilinden istisna edilen işçilerin çalıştıkları hafta tatili günü için bir misli tutarında fazla ücrete hak kazanacaklarım, altıncı madde, iş kazaları ile meslek hastalıkları, Hastalık ve Analık Sigortaları Kanunları gereğince işçi Sigortaları Kurumundan iş görmezlik ödeneği alan işçilere hafta tatili günleri için dahi iş görmezlik ödeneği verileceğini, yedinci madde, saat veya parça hesabiyle veya götürü olarak çalışılan işlerde o hafta içinde kazanılan ücretin aynı hafta içinde çalışılan iş günlerine bölünmesi sonunda bulunacak ücretin ve hafta, 15 gün veya ay hesabiyle ücret alarak çalışan işçilere beher çalışma gününe karşılık olan ücretin hafta tatili ücreti olarak verileceğini, sekizinci madde, aylık ücret alan işçilerin hafta tatili günü çalıştıkları hallerde tatil günlerine ait ücretlerinin ayrıca ödeneceğini, dokuzuncu madde, fazla çalışma karşılığı olarak alman ücretlerin ve pirimlerin ve hazırlama, temizleme işlerinde normal çalışma saatleri dışında çalışan .işçilerin bu şekildeki çalışmaları sebebiyle aldıkları ücretlerin tatü ücretinin hesabmda gözönünde tutulamıyacağını ve nihayet onikinci madde ise bu kanunun tatbiki dolayısiyle önceden işçilere ödenmekte bulunan ücretlerde hiç bir indirme yapılamıyacağmı, bu kanunun hiçbir hükmünün İşçilere hafta tatili günlerinde ücret verilmesi hakkında daha elverişli menfaatler sağlayan kanun, mukavele veya âdetlerden doğan müktesep haklara halel getirmiyeceğini bildirmektedir.

Kanunun dördüncü maddesi, işçinin Pazar günü çalışmış olduğunu derpiş ederek bir hüküm koymuş ise de o hükümde de işçinin Pazar günkü çalışması karşılığında ne esaslara göre par a alacağını değil ve fakat çalışarak istirahatten mahrum kalmış bulunması dolayısiyle ne esaslara göre hafta tatili ücreti alacağım tâyin etmiştir. Bütün bu. metinlerden çıkan netice, 5837 sayılı kanunun işçinin Pazar günü çalışması halinde bu çalışmasının karşılığında ne esaslara göre ücret alacağını bildircneyi konu dışında bırakıp sadece işçinin hafta tatili günü çalışmaksızın ücret alacağım ve bu ücretin nasıl hesaplanacağını hedef tutarak yalnız bu cihetlere ait hükümler koymuş bu'unmasıdır. B u itibarla, işçinin Pazar günü çalışmış olması halinde çalışması karşılığında ne kadar para alacağı meselesini 5837 sayılı kanun hükümlerine dayanarak halletmeğe ve 5837 sayıiı kanunun her hangi bir hükmünün

îş Kanununun veya akitlerinin çalışma karşılığı ücret hakkında işçi lehine koyduğu bir hükmü takyit ettiği şeklinde mânalandaılmasma imkân yoktur.

III) Gerek Iş Kanununun haftalık çalışma müddetini en çok 48 saat. olarak sınırlandıran hükmü ile haftada 48 saatten fazla çalışma halinde fazla saatler için zamlı ücret esasını 'derpiş eden 37 nci maddesinin hükmünün, gerekse işçilere ücretli hafta tatili sağlayan 5837 sayılı kanunun kabul edilmesindeki gayeler araştırıldığı takdirde, bu gayelerin aynı olması halinde hükümlerin birbirini kayıtlandırdığı neticesine varılacağı gibi gayelerin ay n olması halinde de bu hükümlerin birbirinden ay n olarak tatbik olunacağı neticesine varılacaktır. Bu sebeplerle bunların gayeleri de araştırılmalıdır :

a) İhsan gücünün uzun zaman işe yarar halde bulunması ve iş hayatı emrinde uzun zaman ve verimli olarak netice verebilmesi ve işçinin kendisine ve ailesine ait maddî ve manevî ihtiyaçlarım ve hususiyle kültürel ihtiyaçlarım karşılayabilmesi için yüz yıllar boyunca yapılan araştırma ve denemeler sonunda tesiri itibariyle birbirini tamamlayıcı ve fakat haddi zatında birbirinden ay n iki tedbirin iş hayatında tatbikinin zaruri olduğu anlaşılmıştır. Bunlardan birisi işçinin günde ve dolayısiyle bir hafta içinde belli saatden fazla çahştmlmaması, diğeri ise her işçinin haftanın bir gününde mutlak şekilde çalıştırılmaması.

b) Bi r hafta içinde kanunun, kabul ettiği cn çok zamam olan 48 saatten fazla işçinin çalıştırılmaması ve böylece işçinin sağlığının ve verim kabiliyetinin korunması ve işçinin fazla çalıştırılması zarureti bulunan hallerde dahi fazla çalışacak saatlerin sayısının yine kanunun tâyin ettiği en yüksek haddi aşmaması ve fazla çalışma saatlerinde işçi normal saatlerdeki çalışmadan daha fazla yorulacağından bu fazla yorulma karşılığının zamlı ücret şeklinde ödenmesi maksadlyle Iş Kanununun 35, 36 ve 37 nci maddeleri konulmuştur.

c) Hafta tatili mecburiyeti, 394 sayılı Hafta Talili Kanunu ile kabul edilmiş ve ayrıca Iş Kanununun 35 inci maddesinin çalışma günlerinin haftanın altı gününden ibaret olacağını esas tutan hükmü ile teyid olunmuştur. Çalıştığı günlerin karşılığı olan kazancının ancak o günlere ait olan masraflarını karşılayacak derecede az olması itibariyle tatil gününü yokluk içinde geçirmeğe mecbur kalan ve bu itibarla tatil gününde bir iş bulup çalışma yolunu arayan işçinin hafta tatilini 1 iç rahatbğı ile geçirerek herkes gibi dinlenmesini sağlamak üzere iş günlerindeki kazancının tatil günleri îçinde işçiye ödenmesi uygun görülmüş '(jBüyük Millet Meclisi tutanak dergisi devre 9, cilt 9, 2/7/1951 20/8/1951 deki Meclis zabıtları ve bunun eklerinden olan S. sayısı 278 deki teklif ve raporlar) ve bu gayeye erişmek üzere 5837 sayılı kanun kabul edilmiş ve kanunun ilk şeklindeki hafta tatili ücretinin miktarı 6734 sayılı kanunla artırılarak gayeye uygun hükümler konulmuştur.

ç) Fazla çalışma ücretine ait hükümlerin gayesi, işçinin haftada belli saatten fazla çalışması dolayısiyle fazla yorgunluğunun karşılanması, ücreti hafta tatiline ait hükümlerin gayesi ise işçinin çalışıyormuş gibi ücret almasını ve haftada bir gününü rahatça geçirmesini sağlama olduğu cihetle her iki kısım hükmün gayeleri, birbirinden müstakil bir mahiyet arzediyor demektir. Ö halde bir hâdisede her iki hükmün de tatbik- şartlan gerçekleştiği takdirde her iki hükmün de tatbiki zarur i olur.

IV) Haftanın altı günü sekizer saat çalışmış bulunan işçinin Pazar günü dahi sekiz saat çalışmış olması halinde Pazar çalışmasının Iş Kanununun 37 nci maddesi hükmünce fazla çalışma sayılarak sekiz saatlik Pazar çalışması ücretinin zamlı olarak ödenmesi, 1 inci bentde açıklanan 255 sayılı tefsir kararı hükümlerindendir. Aynı Pazar günü için İşçiye hiç bir emek karşılığı olmaksızın tatil ücreti ödenmesi ise 5837 sayılı kanunun 1 inci ve 2 nci maddesi hükümlerindendir. O halde işçiye Pazar çalışmasının karşılığı (Fazla çalışma karşılığı olması sebebiyle) zamlı olarak ödenecek ve tatil ücreti de 5837 sayılı kanun hükümlerince hesaplanarak ödenecektir. Bunun aksinin kabulü, haftanın bütün günlerini çalışmakla geçiren işçinin fazla çalışma ücretini alması ve hafta tatilinden mahrum kalmış olduğu halde altı günlük çalışması neticesinde bir iş karşılığı olmaksızın almağa hak kazandığı tatil ücretinden de mahrum edilmesidir. Halbuki 5837 sayılı kanun işçiyi her hangi bir hakkından mahrum etmek için değil belki ona daha önce tanınmamış olan bir hakkı tanımak ve onun iktisadi durumunu eskisine nazaran düzeltmek maksadtyle konulmuş bulunmaktadır. İşçinin Pazar çalışmasının fazla çalışma olması sebebiyle zamlı ücret almış olması halinde artık başka bir istekte bulunamıyacağını kabul etmek, şöyle garip bir neticeye de ulaştıracaktır : 5837 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden önce haftanın yedi günü çalışıp İ ş Kanununun 37 nci maddesi hükmünce Pazar günleri çalışması için zamlı ücrete hak kazanmış olan bir işçi, işçiye o tarihe kadar mevcut olmıyan yeni bir ücret sağlayan 5837 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden sonra dahi aynı şekilde haftanın yedi gününde çalıştığı halde Pazar günleri için aynı parayı almakta devam edecektir ve bunun gelirinde bir artma olmıyacaktır.

V ) Kanun koyucuya. İş Kanunlarını kabul ettiren tarihî sebepler ve bunlar arasında iktisadi durumca zaif olan işçiyi iktisadi durumu daha kuvvetli olan işverene karşı özel şekilde koruyarak içtimai muvazeneyi ve cemiyetin sükûnunu sağlama hedefi ve hukuk hükümlerinin tefsirinde lâfzın gayenin ışığı altında mânalandırılmasmın gerektiği gözönünde tutulunca, iş hukukuna ait hükümlerin tefsirinde tereddüt halinde işçinin lehine olan hal şeklinin kabul edilmesi iş hukukumun ana kaidelerinden olduğu neticesine varılır. Zaten mahkemelerin iş hukuku tatbikatında bu esas benimsenmiş bulunmaktadır. Hâdiseye tatbiki gerekli metinler incelenince hemen hemen tereddüde yer olmamakla beraber, bir tereddüdün söz konusu olabileceği kabul ..edilse dahi, heyetçe varılan netice, burada hatırlatılan tefsir esasına ,da uygun bulunmaktadır.

Netice : Haftanın altı günü çalışmış bulunan işçinin tatil günü dahi çalışmış olması sebebiyle hem İş Kanununun 37 nci maddesi hükmünce fazla çalışma gündeliğine, hem de ücretli hafta tatiline ait 5837 sayılı kanun ile 6734 sayılı kanun hükmünce hafta tatili gündeliğine hak kazanacağına 67 reyin ititfakiyle ve 27/5/1958 tarihli birinci toplantıda karar verildi.⁶

Toplu Kullandırma#

Hafta Tatilinin Toplu Kullandırılması Hafta Tatili Hakkını Etkilemez#

Somut uyuşmazlıkta, davacı işçiye davalı işveren tarafından 15 defada toplam 130 gün hafta tatili izni kullandırıldığı görülmekte olup 130 gün hafta tatili izni davacının hak ettiği hafta tatili iznini karşıladığı gerekçesi ile davacının hafta tatili talebi reddedilmiş ise de bu kabul yerinde değildir.

Hafta tatili, 7 günlük çalışma periyodu içerisinde kesintisiz 24 saat olarak kullandırılmak zorundadır ve toplu kullandırılması borcu ortadan kaldırmaz. Ancak davacı 15 kez hafta tatiline çıkmış olup kullandığı hafta tatili süresi her defasında bir günden fazla ise de bu toplu hafta tatili kullanımlarında her defasında 1 gün yasal hafta tatili izni kullandığı kabul edilerek hesaplama yapılmalıdır. Yazılı şekilde talebin reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.⁷

Hafta Tatilinin Toplu Kullandırılması Durumunda Alacak Hesabı#

Hafta tatili izinlerinin işçinin dinlenme hakkına ilişkin olması sebebiyle, hafta tatili izninin yasal düzenlemenin amacına aykırı şekilde toplu olarak kullandırılamayacağına ilişkin kabul isabetlidir. Ancak hafta tatili izninin toplu olarak kullandırılması halinde, hafta tatili ücreti alacağının hesaplanmasında, hafta tatilinin toplu kullanılmasına ilişkin belgelerde yazılı izin günlerinden ilgili haftaya (yedişer günlük zaman dilimleri nazara alınarak) denk gelen hafta tatili gününde işçinin dinlendiğinin kabulü gerekir.

Ayrıca işçinin toplu olarak izin kullandığı dönemde çalışması karşılığı olmayan 1 yevmiye tutarındaki ücretin de davacıya ödendiği dikkate alındığında davacıya sadece 0,5 yevmiyesi kadar ödeme yapılmalıdır.

Buna göre de, mahkemece davacının toplu olarak kullandığı izinlerin hafta tatilinden sayılmayan ve fiilen çalışılmayan her bir günü için, 0,5 yevmiye üzerinden hesaplama yapılmalı ve bu suretle davacının hafta tatili alacağı belirlenmelidir. Anılan hususlar gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olup bozma sebebidir.⁸

Hesaplanması#

Hafta Tatili Ücreti Hesabı#

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, fazla çalışmanın yanısıra hafta tatili ve ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacakları da %50 zamlı olarak hesaplamış olup, bu günlerde çalışma var ise 1 saat bile olsa tam gün yevmiye ücretine hak kazanılacağı; dolayısıyla hafta tatilinde çalışıldığında çalışılmasa da ödenmesi gereken 1 yevmiyenin yanı sıra 1.5 yevmiyeye; genel tatil gününde çalışıldığında çalışılmasa da ödenmesi gereken 1 yevmiyenin yanı sıra 1 yevmiyeye de daha hak kazanılacağı göz ardı edilmiş ise de davacının hükmü temyiz etmediği dikkate alındığında davalı yararına olan bu hesaplama yöntemi bozma nedeni yapılmamıştır.⁹

Hafta Tatili Çalışması Hesabı#

Hafta tatili çalışmasında günlük 7.5 saati aşan kısım fazla mesai çalışmasına ilave edildiğinden, yukarıdaki bozma gerekçesi doğrultusunda, hafta tatillerinin yarısında çalışıldığı kabulünün, fazla mesai süresine ve hesabına etkisi nedeniyle fazla mesai ücretinin de yeniden hesaplanması gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.¹⁰

Hafta Tatili Çalışması Hesabı#

Dosya içinde bulunan time -sheet kayıtlarında ''fazla mesai ve normal mesai'' olarak belli saat sayılarına yer verilmiş, bazı hafta tatili karşılığında ise ''fazla mesai ''açıklamasıyla çalışma süreleri gösterilmiştir. Bilirkişi raporunda fazla çalışma ücreti ile hafta tatili ücreti ayrı ayrı hesaplanmış olup davalı vekili tarafından mükerrer hesaplama yapıldığı itirazı yapılmıştır. Bu konuda hesap raporu denetime elverişli olmayıp hafta tatili çalışmalarında 7.5 saati aşan çalışma sürelerinin varlığı halinde çalışılan bu sürenin fazla çalışma hesabında dikkate alınması gerekir. Mahkemece bu konuda hesap yöntemi açık ve mükerrer yararlanmaya yol açmayacak şekilde hüküm kurmak üzere kararın bozulması gerekir.¹¹

10 Dk Bile Çalışılsa Tam Hafta Tatili Ücretine Hak Kazanılır#

Takograf kayıtlarına göre saat üzerinden hafta tatili çalışmalarının tespit edilerek saat üzerinden fazla mesai ücreti gibi hesaplanması hatalıdır.

Hükme esas bilirkişi raporunda bir kısım hafta tatillerinde 10 dakika, 1 saat 41 dakika veya biraz daha fazla çalışmalardan da bahsedilmiştir.

Ard arda 6 gün çalışmanın ardından gelen 7.nci, yani, hafta tatilinde çalışma var ise bu çalışmanın 7,5 saatten az olması halinde dahi işçi, çalışmasa da alması gereken normal günlük yevmiyesi haricinde 1,5 günlük yevmiyeye daha hak kazanır.

Somut olayda buna göre hafta tatilinde 10 dakika çalışması olsa dahi davacı o hafta tatili günü için ilave 1,5 günlük yevmiyeye hak kazanmış sayılmalıdır. Buna göre, bilirkişi raporunda 10 dakika, 1 saat 41 dakika ve sair süreler ile çalışması tespit edilen davacı lehine bu günlük çalışma süresine bakılmaksızın çalıştığı her bir hafta tatili günü için 1,5 günlük yevmiye üzerinden hafta tatili ücreti hesaplanmalıdır.¹²

Fazla Mesai İle İlişkisi#

Hafta Tatili Çalışmasında 7,5 Saat Üzeri Kısımlar Da Yuvarlanmalıdır#

Somut olayda; davacının haftanın 6 günü 08.00-18.00 saatleri arasında 1 saat ara dinlenmesi düşülerek haftalık 9 saat fazla çalıştığı, ayrıca ayda 3 hafta tatilinde çalıştığı ve 08.00-17.00 saatleri arasında 9 saatlik çalışmasından 1 saat ara dinlenme düşülmesiyle 8 saat çalıştığı 7,5 saati aşan 0,5 saat çalışması olduğu ve ayda 3 gün 0,5 saatin 1,5 saate tekabül ettiği ve 1,5/4 =0,38 saat eklenerek haftalık çalışma süresinin 9,38 saat olduğu değerlendirmesiyle hüküm kurulmuştur. Ancak, dosyadaki bilgi ve belgelerle birlikte açtığı dava Yargıtay incelemesinden geçen diğer davacı ... ...’ın beyanlarındaki haftanın ortalama 4 gününde mesainin saat 19.00’a kadar uzadığı, Cumartesi günü 13.00’e kadar çalıştıkları ve haftanın iki günü işin daha erken 15.30’da bittiği şeklindeki beyanı gözetildiğinde fazla çalışma alacağının hesaplanan şekilde olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, dosyadaki bilgi ve belgelerle birlikte davacı ... ...’ın beyanları gözetildiğinde, hafta tatilinde tüm gün çalıştığı beyan edildiğinden haftanın 3 günü 08.00-19.00 arası çalışmasından 1 saat ara dinlenme düşülerek 10 saat çalıştığı, 2 günü 08.00-15.30 saatleri arasındaki 7,5 saatlik çalışmasından 0,5 saat ara dinlenmesi düşülerek 7 saat çalıştığı ve Cumartesi günü 08.00-13.00 arası 5 saatlik çalışmasından 0,5 saat ara dinlenme düşülerek 4,5 saat çalıştığı haftalık çalışma süresinin toplam 48,5 saat olduğu ve davacı tarafça bilirkişi raporuna itiraz söz konusu olmadığından 0,38 saatlik hafta sonu fazla çalışmasının da 1 saate yuvarlanarak eklenmesiyle haftalık 4,5 saat fazla çalışıldığı anlaşılmaktadır. Hesaplamanın bu şekilde yapılması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsiz olmuştur.¹³

Hafta Tatilindeki Takdiri İndirim Sadece Tanık Anlatımı Olması Durumunda Geçerlidir, Yazılı Belge Varsa Takdiri İndirim Yapılmaz.#

Hafta tatili çalışmalarının uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Dairemizce son yıllarda taktiri indirim yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır. Ancak, hafta tatili çalışmasının taktiri delil niteliğindeki tanık anlatımları yerine, yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda, böyle bir indirime gidilmemesi gerekir.

Hafta tatili çalışmalarının yazılı delil yerine tanık beyanlarına dayalı olarak hesaplanması halinde, işçinin sürekli olarak aynı şekilde çalışması mümkün olmadığından, hastalık mazeret izin gibi nedenlerle belirtildiği şekilde çalışamadığı günlerin olması kaçınılmaz olup, bu durumda karineye dayalı makul indirim yapılmalıdır(Yargıtay HGK, 06.12.2017 tarih 2015/9-2698 E.-2017/1557 K.).

Hafta tatili çalışmalarının tanık anlatımları yerine doğrudan yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir.¹⁴