Fazla Çalışme ve UBGT İspatı#
Taraflar arasında davacının fazla çalışma yapıp yapmadığı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır. Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp ispatlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır. Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, iş yeri iç yazışmaları, delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın bu tür yazılı belgelerle ispatlanamaması durumunda tarafların dinletmiş oldukları tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.
İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir. Buna karşın, bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda dahi, işçinin geçerli bir yazılı belge ile bordroda yazılı olandan daha fazla çalışmayı yazılı delille ispatlaması gerekir. Fazla çalışmanın yazılı delil ya da tanıkla ispatı imkan dahilindedir. İşyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez. Aynı ilkeler hafta tatili ve ulusal bayram genel tatil çalışmaları için de geçerlidir.1
Fazla Çalışmanın İspatı#
Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ücret bordrolarına ilişkin kurallar burada da geçerlidir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.
Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.
Davacı, davalı işyerinde haftada 6 gün çalıştığını, yazın günde 11 saat ve kışın günde 10 saat çalıştığını ancak fazla mesai ücretlerinin ödenmediğini iddia ederek alacak talebinde bulunmuş, ispat noktasında tanık deliline dayanmıştır.
Bursa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’nün yaptığı inceleme sonrası düzenlenen iş müfettiş raporu dosyaya sunulmuş, davacının bu inceleme sırasında alınan 15.7.2014 tarihli ifadesinde pazartesi günü 15.00-02.00 saatleri, Salı günü 12.00-23.00 saatleri , Çarşamba günü 08.00-19.00 saatleri ,Perşembe günü 06.00-17.00 saatleri, Cuma günü 03.00-12.00 saatleri ve Pazar günü 15.00-02.00 saatleri arasında çalıştığını yani haftada 5 gün 11 saat 1 gün ise 9 saat çalıştığını beyan ettiği görülmüştür. İnceleme sonrası Bursa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü tarafından düzenlenen tutanakta ise pompacı olarak çalışan işçilerin pazartesi günü 08.00-19.00, Salı günü 06.00-17.00, Çarşamba günü 03.00-12.00, Perşembe günü 15.00-02.00, Cuma günü 12.00-23.00 ve Cumartesi günü 15-02.00 saatleri arasında çalıştığı, yani haftada 5 gün, günde 11 saat ve 1 gün de günde 9 saat çalışıp haftalık toplam 58 saat çalışarak 13 saat fazla mesai yaptığı tespit edilmiştir.
Hükme esas alınan bilirkişi raporunda ise tanık beyanlarına itibarla davacının yaz döneminde haftada 6 gün, günde 11 saat çalışıp 1 saat ara dinlenme düşüldüğünde toplam 60 saat çalıştığı ve 15 saat fazla mesai yaptığı, kış döneminde ise günde 10 saat ve haftada 54 saat çalışıp 9 saat fazla mesai yaptığı kabul edilerek hesaplama yapılmıştır.
Somut olayda mahkemece davacının Bursa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’nde çalışmasına ilişkin beyanları ve bu inceleme sonrası belirlenen fazla mesai miktarı dikkate alınarak tanıkların beyanlarına da tanıkların çalışma süreleriyle sınırlı olarak itibar edilmek ve dosyaya sunulan tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle fazla mesainin hesaplanması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması hatalıdır.2
Fazla Çalışma İspatı#
İş hukukunda çalışma olgusunu, bu kapsamda fazla mesai yaptığını, tatillerde çalıştığını iddia eden işçi, karşılığı ücretin ödendiğini de işveren kanıtlamalıdır.
Fazla ve tatillerde çalışma her türlü delille kanıtlanabilir. Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları, delil niteliğindedir.
İşçinin çalışma olgusunun tespitinde işyerinde veya komşu işyerinde çalışanların tanıklığı önemli olduğu gibi tanık olarak dinlenecek kişinin tanıklığına güveni etkileyebilecek bir durumun olup olmadığı da araştırılmalıdır. Tanıklar belirli bir dönem çalışmışlarsa ve başkaca delil yok ise beyanlarının belirtikleri dönemle sınırlandırılması gerekir.
Somut olayda davacı dava dilekçesinde “ …sabah 08.00’dan akşam 16.00’a kadar çalışması gerektiği halde …… kadar çalıştığını cumartesi günleri pazar kurulduğu için 08.00’dan akşam 21.00’a kadar çalıştığını, bazen daha ileri saatlere kadar çalıştığını…” iddia ederek fazla mesai ücret alacağı talebinde bulunmuştur.
Hükme esas alınan bilirkişi raporunda ise davacının hafta içi 08.00-19.00 saatleri arasında cumartesi günü ise 08.00-21.00 saatleri arasında çalıştığı, Pazar günleri ise 3 saat çalıştığı ve toplamda haftada 62 saat çalışarak 17 saat fazla mesai yaptığı kabul edilerek hesaplama yapılmıştır.
Davalı tarafından davacının fazla mesai yapmadığı savunulmuş ise buna ilişkin işyeri kayıtlarının veya puantajların sunulmadığı, yargılama sırasında dinlenen davacı tanıklarından ... ve ...’ın ise davalı işyerinde çalışmadıkları, diğer davacı tanığı ...’in ise 2007-2009 yılları arasında çalıştığını beyan ettiği görülmektedir.
Öncelikle; davacı tanıkları ... ve ...’ın işyerinde çalışmadıkları ve davacının çalışma saatlerini bilemeyecekleri ve diğer tanık ...’in ise işyeri çalışma düzenini kendi çalışma süresi ile sınırlı olarak bilebileceği, bu durumda davacının fazla çalışması olduğunu sadece bu tanığın çalışma süresi kadar ispatlayabildiği mahkemece değerlendirilmeden alacakların hüküm altına alınması hatalıdır.
Sonuç olarak; davacı tanığı ...’in beyanında “…mesai saati 08.00'de başlar akşam 17.00'de biterdi, fakat 19.00-20.00'e kadar çalıştıkları çok olurdu,…” şeklinde beyan bulunduğu gözetildiğinde tanığın, davacının saat 17.00’dan sonraki çalışmalarına ilişkin hesaplamaya elverişli bir beyanda bulunmadığı görülmekle davacının hafta içi 08.00-17.00 saatleri arasında cumartesi günü ve 08.00-21.00 saatleri arasında çalıştığı, Pazar günleri ise 3 saat çalıştığı kabul edilerek ve yine tanıkların çalışma süreleri ile sınırlı olarak iddiaların ispatlandığı hususu da dikkate alınarak hesaplama yapılması gerekmektedir. Kararın bu yönden bozulması gerekmiştir.3
Özel Hayat ve İş hayatının İç İçe Geçmesi Fazla Mesai#
Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.
Somut uyuşmazlıkta davacı, davalı işyerinde fazla mesai yaptığını ve karşılığı ücretin ödenmediğini ileri sürmüş, davalı ise davacının fazla mesai yapmadığını savunmuştur.
Davacı iddiasını ispatlamak amacıyla 2 tanık dinletmiş olup, bu iki tanıkta davacının hangi saatler arasında çalıştığına ilişkin net bir beyanda bulunmamış, soyut açıklamalar yapmışlardır. Keza davalı tanıkları da davacının fazla mesai yapmadığını beyan etmiş olmakla okul müştemilatında kalan davacının özel hayatı ile iş hayatı birbiri içine geçmiştir. Açıklanan delil durumuna göre, davacı fazla mesai iddiasını ispat edememiştir.
Mahkemece ispat edilemeyen fazla çalışma alacak talebinin reddine karar verilmesi gerekirken, bilirkişinin tamamen varsayıma dayalı hesabına itibarla talebin kabulüne karar verilmesi hatalıdır.4
Kaynaklar