Depoculuğun Yardımcı İş Sayılması

Alt İşverenlik Yönetmeliği'nin 3. maddesindeki tanım uyarınca asıl iş, mal veya hizmet üretiminin esasını oluşturan işi; yardımcı iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan işi ifade eder. Kanun, asıl işlerin alt işverene bırakılmasında aradığı işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirme kriterini elbette yardımcı işler yönünden öngörmemiştir. Klasik tasnifte taşıma, forklift hizmetleri, tahmil, tahliye işleri genel olarak "yardımcı" işlerdendir. Hiç şüphesiz alt işverenlik ilişkisinin hukuka uygunluğunun denetlenmesinde kimin, hangi işi verdiği önem taşır. Bir işyeri örgütlenmesi bakımından (örneğin üretici firma yönünden) yardımcı iş olan taşıma işi, bizzat bu işlerle iştigal eden diğeri bakımından asıl iş, bu işin bir bölümü niteliği taşır. İşyeri, bir mal veya hizmet üretimi amacıyla örgütlenmiş birim olduğundan bu teknik amaç, işyerine özelliğini veren ve asıl işin tespiti, kapsamının belirlenmesi, yine yardımcı iş kavramıyla ayrıştırılması noktasında başlıca unsurdur

Somut olayda; davalı ..... Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş.'ne ait ..... Yolu No:... adresinde kurulu olan işyerinde, dosya kapsamına göre birbirinden ayrı iki bina bulunmaktadır. Bunlardan birinde hariçten satın alınan ve işyerine tırlarla gelen tütün kolilerinin muhafaza ve bakımlarının yapıldığı Tütün Deposu ile “Tütün Harici Malzeme deposu” yer almakta, diğerinde ise tütün mamullerinin el değmeden üretildiği makinelerin yer aldığı “Üretim Bölümü” ile “Bitmiş Ürün Deposu” bulunmaktadır. Tütün Hammadde Deposuna tırlarla gelen tütünler, forkliftlerle boşaltılarak depo içinde istiflenmektedir. Türkiye dışından gelen tütünler antrepoya konulmakta, gümrükleme işlemleri yapıldıktan sonra ilaçlanması gereken tütünler, depo içinde bulunan “Fümügasyon Odalarına” yine forkliftlerle taşınarak oda içine bırakılmakta, hariçten hizmet alımı sureti ile temin edilen uzman elamanlarca fümügasyon odalarında tütünler ilaçlanmaktadır. Fümüge edilen tütün kolileri, yine forklitlerle taşınarak, deponun diğer bölümüne istiflenmektedir. Tütün deposunda koliler içinde ilaçlanmış ve üretime girmek için hazır bekleyen tütünler, üretim bölümünden gelen talimat çerçevesinde forkliftle açık alandan geçilerek, üretim bölümünün giriş kısmında üretim başlangıcına bant üzerine bırakılmaktadır. Bant üzerinde, üretim aşamalarına giren tütünler, dilimleme, soslama, harmanlama, kıyma, kurutma, flovar, koku işlemlerinden geçtikten sonra sigara makinelerinde sigara haline getirilmekte, filtreleme, paketleme, kartonlama ve kolileme işlemlerini takiben bitmiş ürün deposuna konulmakta ve buradan sevk edilmektedir.

Tütün Harici Hammadde Deposunda, koli, filtre, etiket, ambalaj malzemesi, tütün aroması vb. sigara üretimde kullanılan malzemeler yer almakta, bu malzemeler raflarda stoklanmakta, üretim bölümünden gelen talep ve talimatlara göre yine forkliftle üretim bölümüne taşınmaktadır. Üretim aşamalarından geçmiş tütün mamulleri ve sigaralar, bitmiş ürün deposunda koliler halinde stoklanmakta ve oradan alıcılara sevk edilmektedir.

Görüldüğü üzere davalı şirkete ait işyerinde sigara üretiminde kullanılacak tütün yapraklarının ve tütün harici malzemenin depolandığı ve fiilen sigara üretiminin yapıldığı iki ayrı yer bulunmaktadır. İşyerinde yer alan iki ayrı binada birbirinden farklı işler yapılmaktadır. Bunlardan biri ileri teknoloji kullanılarak el değmeden otomatik makinelerle tütün mamulleri üretimi, diğeri de üretimde kullanılacak olan ve hariçte işlenip taşınması için koli haline getirilen veya kutulara konularak işyerine sevk edilen tütünlerin ve tütün harici malzemelerin, forklift aracı ile kamyonlardan indirilip depoya istif edilmesi ve daha sonra da ihtiyaç görüldükçe sigara üretilen işyeri bölümüne nakledilmeleridir.

Alt işveren .... Tem. Hizm. Ltd.Şti.’nin üstlenmiş olduğu hizmetlerin (Tütün Deposu Operasyonu, Tütün Harici Malzeme Deposu Operasyonu, Konteynır İstifleme, Atık Toplama Sahası İşleri, Temizlik ve Mutfak Malzeme Temini İşlerinin) teknolojik açıdan uzmanlık gerektiren işlerden olmadığı açıktır.

O halde asıl işveren olan .... .... Ürünleri Sanayi A.Ş’nin kendi uzmanları ile el değmeden özel makinelerle yürüttüğü tütün mamulleri ve sigara üretimi işi asıl iş, öte yandan aynı işyerinde ayrı bir binada sürdürülen diğer işlerin, asıl işe yardımcı işler olduğu konusunda tereddüt olmaması gerekir.

Bir işverenin işyerinde görülen yardımcı işleri işletmesel bir kararla alt işverene vermesinde, gerek İş Kanunu gerekse Alt İşverenlik Yönetmeliği açısından bir engel bulunmamaktadır.

İşyerindeki faaliyetin teknik amacı içine tahmil tahliye, taşıma ve depo hizmetlerini dahil etmek mümkün değildir. Bu nedenle Tütün Hammadde Deposu ile Tütün Harici Malzeme Deposunda yapılan işlerin asıl iş veya asıl işin bir parçası sayılması doğru değildir. Her iki faaliyetin tütün bitkisi ile ilişkili olması noktasından hareketle, davalı işyerindeki tütün deposunda yürütülen işlerin alt işverene verilmesiyle kurulan asıl-alt işveren ilişkisinin muvazaalı olduğu sonucuna varılamaz.

Dosya kapsamına, tanık anlatımlarına göre “Forklift Operatörü” olarak 19.10.2005 tarihinden itibaren davalı ....... A.Ş.’ye ait fabrikada 1149350.035.2338 SGK. sicil numaralı alt işveren .... Temizlik Hizmetleri ve Malzemeleri San ve Tic. Ltd. Şti. işçisi olarak çalışan davacı sigara üretim işçisi olmayıp, hariçten satın alınıp koliler içinde işyerine sevk edilen tütünlerin ve tütün harici malzemelerin forklift makinesi ile taşınması depolanması ve üretim mahalline götürülüp teslim edilmesi, atık malzemelerim toplanması taşınması ve ayrıştırılması şeklinde özetlenebilecek işlerde çalışan bir elemandır. Davacının yaptığı bu işin asıl işin ayrılmaz parçası olduğu yönündeki iddia dışında davacının yukarıda tanımı ve belirlemesi yapılan “sigara ve tütüm mamülü üretimi” işinde çalıştırıldığı iddia ve ispat edilmiş değildir. Davacının iddiasının aksine harmanlama işinin uzman bir ekip tarafından yapıldığı tanık anlatımları ve emsal dosyalara sunulan raporlardan anlaşılmaktadır. Bu nedenle aynı işyerinde fakat ayrı bir binadaki Tütün Deposunda ve Atık Toplama Sahasında çalışan davacının forklift ile verdiği hizmetler, asıl işe yardımcı bir iştir. Bu nedenle davacı işçi açısından ortada muvazaalı bir çalıştırma sözkonusu olmadığından davanın reddi yerine, davacının baştan beri davalı ..... Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş.'nin işçisi sayılarak kısmen kabul kararı verilmesi hatalı olmuştur.¹