Ruhsatsız İşyerinde Patlama: Maytap Fabrikası Olayı

İstanbul Ruhsatsız Maytap Fabrikası Patlaması#

İstanbul ili, ... İlçesi, ... adresinde bulunan, ... Sanayi Bölgesi içinde kalan, betonarme ve karkas tipte imal edilmiş, bir bodrum, bir zemin, üç normal kat ve çatı katından ibaret olan binanın üçüncü katı ile bu katın üzerindeki çatı katında, resmi kayıtlara göre plastik oyuncak imalatı alanında faaliyet gösteren ölenlerden ...'ın, kaçak yoldan maytap ve havai fişek imalatı yaptığı iş yerinde olay günü saat 09.30 sıralarında, ilk olarak üçüncü kattaki bölümde meydana gelen patlamanın yaklaşık bir buçuk dakika sonra çatı katındaki bölüme sirayet etmesi sonucu art arda meydana gelen patlamada binanın 3,4,5. katlarının tamamen çöktüğü, patlama sonucu işveren .... dahil ... kişinin ölüp ... kişinin çeşitli yerlerinden yaralandıkları, olaya konu iş hanının incelenmesinde; her katta iki iş yeri bulunan binanın, sahipleri ve aynı zamanda mütaahhitleri olan sanıklar ... ve ... tarafından 1988 yılında inşaasına başlanıp beyanen 4 yılda inşaatın tamamlandığı, bina sahibi olan bu sanıkların Nevşehir'de ikamet edip, binadaki tüm iş yerlerini kiraya verdikleri, sadece kira tahsili amacı ile iş hanına geldikleri, ayrıca bir kısım tanık ve mağdur beyanlarına göre de bina sahibi olan bu sanıkların bina girişinde yazıhanelerinin bulunduğu, binadaki münferit elektrik aboneliklerinin kiracıların üzerine, tüm bina için olan su aboneliğinin ise bina sahiplerinin üzerine olduğu, binanın merkezi ısınma sistemi olmayıp her iş yerinin kendi ısınmasını kendisinin sağladığı, binanın üçüncü katının bir bölümü ile çatı katının bir bölümünde faaliyet gösteren ölen ...'ın iş yerinin, babası ... tarafından bina sahiplerinden olaydan dört yıl önce kiralandığı, ölen ...'ın babasının olaydan iki yıl önce ölmesi üzerine ölen ...'ın aynı iş yerinde aynı faaliyete devam ettiği, bir kısım tanık ve mağdur beyanlarına göre ölen ...'ın binanın bu bölümünü kiralamadan önce aynı binanın başka bir bölümünde maytap ve havai fişek imalatı konusunda faaliyet göstermekte iken, sonraları olaya konu binanın üçüncü katı ile bu katın üzerindeki çatı katını kiralayarak burada faaliyetlerine devam ettiği, olay akabinde olay mahallinde inceleme yapan teknik bilirkişi tespitlerine göre çatı katının, üçüncü katta faaliyet gösteren 7 ve 8 numaralı bağımsız bölümlerce ayrı ayrı mekânlaştırılarak kullanıldığı, yine bir kısım tanık ve mağdur beyanlarına göre en üst çatı katının ölen ... tarafından kullanılan bölümünün camlarının siyah boyalı,gazete ile örtülmüş adeta metruk vaziyette olduğu,

Olay akabinde itfaiye görevlileri tarafından düzenlenen yangın raporunda; olay yerinde bulunan mamul maddeler, ürün ambalajları, olay sonrası arta kalan potasyum klorat, baryum nitrat, sodyum benzoat, stronsiyum karbonat, kırmızı fosfor, alüminyum tozu v.b. hammaddelerden, bu iş yerinde torpil, maytap, meşale ve benzeri piroteknik ürünlerin imalatının yapıldığının anlaşıldığı, olay yerinde yanıcı, oksitleyici ve patlayıcı maddeler mevcut olup, yangına ve patlamaya sebebiyet verebilecek ısı kaynakları araştırıldığında; patlamanın meydana geldiği iş yerinin ısınma ihtiyacını elektrikli ısıtıcılarla sağladığı, iş yerindeki piroteknik ürünlerin olaydaki gibi kitle halinde ve birden patlama meydana getirmeyeceği, hammaddelerin de müstakilen patlayıcı olmayıp, imalatın cinsine göre hazırlanan patlayıcı karışımların bu davranışı gösterebileceği, olay günü imal edilmekte olan piroteknik ürünlerin elektrikli ısıtıcılar ile kontrol dışı ısınıp tutuştuğu ve imalat için hazırlandığı tahmin edilen bir miktar karışımın patlatması ile ilk patlamanın, bu patlamanın oluşturduğu yüksek ısı sebebi ile de ikinci patlamanın meydana geldiği tespitlerine yer verildiği; olay akabinde bomba uzmanı bilirkişiler tarafından ele geçirilen hammaddeler üzerinde ve yine İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından patlayıcı özellikteki kimyasal maddeler üzerinde incelemelerde; ele geçirilen kilolarca patlayıcı hammeddenin, eğlence ve gösteri amaçlı olarak piyasada bulunan maytap, meşale, yıldız saçan vb. nitelikte patlayıcı maddeler yapımında kullanılan patlayıcı madde bileşenlerinden olduğunun belirlendiği;

Olaya konu binanın bulunduğu yerin tapuda ... pafta, ... ada, 10 parselde sanıklar ... ve ... adına eşit paylarla kat irtifaklı olarak kayıtlı olduğu, her iki malikin buraya inşaat yapmaya karar vermeleri üzerine 1988 yılında ... Belediye Başkanlığı'na müracaat ederek sanayi tipi imalathane için inşaat ruhsatı verilmesi isteminde bulundukları, ... Belediyesi İmar İşleri Müdürlüğü tarafından sanayi sahalarında kurulacak sanayi çarşılarında irtifakların 3 katı aşamayacağı, yalnız zemin katta bir asma kat yapılabileceği, çatı veya çekme kat yapılamayacağı belirtilerek ... Sanayi Bölgesi'nde kalan söz konusu parsel ile ilgili sanayi plan koşullarına göre imar durumu düzenlendiği, yine Belediye tarafından inşaatın tamamlanmasına kadar kullanılmak üzere su ve elektrik verilmesinde mahsur bulunmadığının belirtildiği, aynı süreçte İstanbul Büyükşehir Belediyesi İmar Müdürlüğü Sicil Tutma Bürosu tarafından inşaatın teknik uygulama sorumluluğu almasında sakınca olmadığına dair TUS belgesi verilip İSKİ ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Müdürlüğü'nden de gerekli onayların alınması ile düzenlenen 26.09.1989 gün ve 89/9230 sayılı yapı izin belgesi ruhsatnamesinde; söz konusu parselde yapılacak imalathane için sanayi tipi imalathane inşaatı ruhsatnamesi verildiği, akabinde 23.03.1990 tarihinde müracaat üzerine, mevcut inşai faaliyetin tasdikli projesi uyarınca yapıldığı mahallen tetkik ile İmar İşleri Müdürlüğü'nce tespit edilerek talep edilen zemin kat döşeme betonu üzeri inşai faaliyete devam izni verildiği, bu aşamadan ve inşaatın tamamlanmasından sonra binaya verilmiş herhangi bir iskan belgesinin bulunmadığının dosya kapsamından anlaşıldığı;

01.11.2006 tarihinde kiracı ... ile mülk sahibi ... arasında düzenlenen ve 2008 yılında da yenilenen kira sözleşmesinde, kiralanan yerin oyuncak imalatı için kullanılacağının belirtildiği, yine aynı iş yerinin mülk sahipleri tarafından 2004 yılında ölen ...'ın babasına kiralanması sırasında da kiralanan yerin plastik için kullanılacağının kira sözleşmesinde belirtildiği, ölen ...'a ait iş yerinin 03.11.2006 tarihli yeni tescil vergi levhasında da meslek adının ''plastik parçaların imalatına yönelik hizmetler'' olarak belirtildiği, ölenin müracaatı üzerine vergi kaydının yapılması aşamasında Maliye Bakanlığı tarafından 02.11.2006 tarihinde düzenlenen yoklama fişinde, iş yerinin plastik oyuncak imalatı işi ile faaliyete başladığının, iş yerinde 1 adet enjeksiyon makinesinin, 1 adet plastik kırma makinesinin, 2 adet montaj masasının, el aparat ve montaj aletlerinin demirbaş olarak bulunduğunun tespit edildiği, SGK kaydına göre ölenin iş yerinde bir çalışan görünmesine rağmen, ikisi sigortasız olmak üzere ölenin toplam üç çalışanının bulunduğu,

Olay tarihinden önce ve 09.08.2007 tarihinde ölen ...'ın olaya konu iş yerinde ... Belediyesi Mali Hizmetler Müdürlüğü tarafından yapılan inceleme sonucu düzenlenen yoklama fişi ile ölenin plastik imalatı konulu iş yerinde ruhsatsız faaliyet gösterdiğinin tespit edilmesi üzerine, bu durumun Mali Hizmetler Müdürlüğü tarafından 13.08.2007 tarihinde ... Belediyesi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'ne yazılı olarak bildirildiği, ancak o tarihte ... Belediyesi Ruhsat ve Denetim Müdürü olan sanık ... tarafından yaklaşık 5 ay sonra Zabıta Müdürlüğü'ne yazılan 04.01.2008 tarihli yazı ile, Zabıta Müdürlüğü'nden, söz konusu gayrisıhhi iş yeri sahibinin 7 gün içinde ruhsat müracaatında bulunması, aksi takdirde Belediye Kanunu'nun 15. maddesi gereği faaliyetten men edilmesi talebinde bulunulması üzerine ... Belediyesi zabıta memurları, ... tarafından 15.01.2008 tarihinde olaya konu iş yerine gidilerek ''Ruhsat Denetim Müdürlüğü'nün 04.01.2008 tarihli yazıları gereği iş yerinizle ilgili 7 gün içinde ruhsat müracaatında bulunulması, aksi halde iş yerinizin mühürlenerek faaliyetten men edileceği'' ihtarını içeren belgenin ölen ...'a imza karşılığı tebliğ edildiği; bunun üzerine ölen ... tarafından 25.01.2008 tarihinde ... Belediyesi Ruhsat Denetim Müdürlüğü'ne müracaat edilerek faaliyet konusunun ''plastik atölyesi'' olarak belirtildiği gayrisıhhi iş yeri için çalışma ruhsatı almak isteminde bulunulduğu, Belediyece düzenlenen başvuru beyan formu alındı belgesinde eksik evrak olarak ''itfaiye raporu'' nun gösterildiği; bunun üzerine başvuru beyan formuna göre iş yerinin ikinci sınıf gayrısıhhi müessese kapsamında kaldığı anlaşıldığından ... Belediyesi İktisat ve Küşat Müdürü olarak sanık ... İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Destek Hizmetleri Müdürlüğü'ne yazdığı 25.01.2008 tarihli yazı ile belirtilen iş yerinin itfaiye açısından incelenmesi isteminde bulunduğu; ruhsat başvurusu akabinde söz konusu iş yerine belediyenin Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü tarafından kontrol amaçlı gidilmediği; ancak; konu ile ilgili görevlendirilen belediye zabıta memurları ... ve ... tarafından olaydan bir gün önce 30.01.2008 tarihinde olaya konu iş yerine gidilerek iş yeri ilgilisinin 25.01.2008 tarihinde ruhsat başvurusunda bulunduğu tespitinin yapıldığı; iş yeri sahibinin ruhsat müracaatında bulunduğuna dair bu tespitin ... Belediyesi Zabıta Müdürü sanık ... tarafından olaydan sonra 01.02.2008 tarihinde Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'ne bildirildiği; İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı tarafından ölen ...'a ait plastik atölyesinin tetkik edilmesi için talepte bulunulduğu ancak, 15 günlük tetkik süresinde iş yeri denetimi gerçekleşmeden patlama olayının meydana geldiği; ... Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün müzekkere cevaplarından anlaşıldığı üzere, olaya konu iş yerinin iskan belgesi bulunmadığından iskan sırasında istenilen itfaiye onayının ve yangın güvenlik dosyasının bulunmadığı; tüm bu aşamalarda olaya konu iş yerine giderek sadece ruhsat müracaatı olup olmadığını kontrol eden ve bu hususta iş yeri sahibine yazılı tebliğ yapan zabıta memurları ... ve ... aşamalardaki beyanlarında; iş yerinde gördükleri makineler itibariyle iş yerinde plastik malzeme üretildiğini değerlendirdiklerini, iş yerinde olumsuz bir durum görmediklerini belirttikleri anlaşılmış;

Ölen ... tarafından 03.11.2006 tarihinde ''...-...'' unvanlı iş yeri için Çalışma Bakanlığı'na verilen ilk kuruluş iş yeri bildirgesinde, faaliyet konusu ''oyuncak imalatı'' olarak belirtilerek söz konusu iş yeri 27.11.2006 tarihinde Çalışma Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü'ne 822789 numara ile ve 3995 numaralı ''sellüloit ve plastikten muhtelif eşya imalatı'' meslek kodu ile tescil edilmiş; ancak iş yerinde olay tarihine kadar Çalışma Bakanlığı tarafından iş sağlığı ve güvenliği yönünden herhangi bir teftiş yapılmamış olup;¹